Kragujevački velikan Miloje Pavlović (I deo)

Istorijski arhiv Šumadije u izdanju Šumadijski anali objavio je rad, tada učenika trećeg razreda Druge kragujevačke gimnazije, Bogdana Novokmeta o Miloju Pavloviću, istaknutom kragujevačkom intelektualcu, učesniku Balkanskih i Prvog svetskog rata, direktoru Ženske učiteljske škole u Kragujevcu, koji je ubijen prilikom masovnog streljanja 21. 1941. godine u Kragujevcu.

Moralna veličina Miloja Pavlovića, odluka da svoje đake ne ostavi same u užasnom času iskušenja, svestan i voljan odlazak u smrt, često je pominjana u vreme velikih protesta maturanata u Kragujevcu tokom prošle godine.

Uz Bogdanovu saglasnost, sveobuhvatno istraživanje o Miloju Pavloviću, objavićemo u nastavcima:

Režim koji se pojavio sredinom prošlog stoleća, a trajao skoro do početka novog milenijuma, u Srbiji i drugim zemljama bivše SFRJ usledio je činjenje jednog od najvećeg zločina, izvrtanje istorijskih činjenica. Lik i delo Miloja Pavlovića samo je jedan od brojnih slučajeva istorijskih ličnosti kojima je oduzet pravi identitet. Profesor Miloje Pavlović ubraja se u jednog od najznačajnijih Kragujevčana pored ličnosti kao što su Knez Mihailo, Jovan Ristić, Radomir Putnik itd.

Profesor Pavlović bio je cenjeni demokrata, rodoljub, dugogodišnji starešina sokolske župe Šumadijske, i može se reći jedan od najaktivnijih građana u međuratnom periodu; čijim je doprinosom postignuto mnogo u raznim poljima a za isti cilj, napredak društva. Rad hronološki prikazuje Miloja Pavlovića kroz njegova delanja, rasvetljavajući lik i delo cenjene ličnosti od državnog značaja, a sa osvrtom na prethodne zapise (bili oni istorijski tačni ili netačni). Pozivajući se na relevantne istorijske izvore, a korišćenjem metodoloških postupaka: hermeneutička, istorijsko-kritička i metoda oralne istorije. Takođe koristeći za izvore neintervenisanu građu, lično svedočenje, privatna dokumenta, ali naravno zvanične dokumente i zapise.

Originalnost rada odlikuje se najpre u ovom prvom (neintervenisana građa kao istorijski zapis) ali i u nameri da se prikaže jasna slika života jednog velikana; time davajući značajni doprinos regionalnoj istoriji, ali i državnoj sa osvrtom na dešavanja (posleratna oskudica, kulturni i društveni napredak, diktatura državnika, zatim ponovo vreme krize: pristupanje Trojnom paktu, okupacija, streljanje) koja su zadesila tada čitav region; dakle slika društva kroz svedočenja, prikaz stanja u obrazovanju i prosveti. Pavlović je samo jedan od masovnih žrtava koje su stradale u ratnom zločinu Nacista oktobra 21. 1941. godine, za taj događaj se njegovo ime najčešće vezuje, jer je dobio pomilovanje ali ga je odbio, odlučivši se da sudbinu svog naroda deli sa istim. Ovakav herojski podvig samo je jedan od događaja koji veliča našu ličnost, negujući ponos i prkos srpskoga naroda

Kada je reč o dosadašnjem istraživanju vezanom za život i lik Miloja Pavlovića, postoji nekolicina naslova koja su u središte svog istraživanja našli mesto za nj. Prvi pokušaj sagledavanja istorijskih činjenica nalazi se u knjizi ,,Narodni Heroji Jugoslavije“, deo knjige u kom se spominje Pavlović sa sobom nosi brojne istorijsko netačne tvrdnje: od toga da je omogućio uticaj Komunističke partije do toga da je podržavao ,,narodnooslobodilački pokret“. Ove dve izjave su netačne tvrdnje, ali netačne su i činjenice koje se tiču života Pavlovića, a to su: da je diplomirao Pravni fakultet 1925. godine, da je premešten za Valjevo 1929. godine kao i najbanalnija činjenica da je rođen 28. novembra.

Jedini (polovično) obiman pregled i prikaz života Pavlovića nalazi se u knjizi Spasića ,,Čas bez kataloga“, međutim iako je knjiga u pripovednom tonu koja retrospektivno sagledava život spomenutog, vodeći se mahom ličnim svedočenjima ranih prijatelja Pavlovića kao i njegove rođene braće; velika greška učinjena je (ponovnim) izvrtanjem ličnosti Miloja Pavlovića, svrstavajući njegov lik u formu koja je izvitoperena.

Knjiga skreće fokus sa Pavlovića na okolnosti KPJ tokom okupacije, ne posvećuje naročitu pažnju Pavloviću kao istaknutom sokolu, demokrati (po političkom delovanju i uverenju) i pedagogu; time nije dat objektivan prikaz ličnosti. Ovakav akt može se razumeti, uzimajući u obzir okolnosti pisanja knjige.

Sledeći naslovi autora Jevđevića ,,Spomenica Kragujevačkih sokola 1907-2007“ i ,,U spomen Starešinama Sokola Miloju Pavloviću i Dragoljubu Milanoviću: sveti novomučenici kragujevački i šumarički“ fokusiraju se na Miloja Pavlovića kao starešinu Sokolske župe Šumadijske, navedena dela daju najčistiji prikaz Pavlovića kao vrsnog besednika, sokola, nekog koje je svojim bićem sledio ideje Kneza Mihaila , to su ujedno i prva dela koja se bave ovom temom.

Poslednji naslov je ,,Besmrtni profesor Miloje Pavlović 1887-1941“ delo autora Radojka Jovovića i Željka V. Zirojevića, objavljena godine 2012. Međutim delo (koja je, uzgred, štampana o trošku grada; s recenzentom prof. Dr. Miodragom Zečevićem) ne prikazuje sveobuhvatan život profesora Pavlovića, budući da biografiji nedostaju mnogobrojni podaci; ona nije doprinela očuvanju istinskog identiteta Pavlovića, ništa se ne razlikuje od dela Spasića (koje je štampano 32 godine pre) čak se može reći da je objektivno i gora; jer je pripovedni stil daleko lošiji nego u Spasićevom delu. Produbljivanje u život Miloja Pavlovića, posao ,,rasvetljavanja“ lika, rađen je veoma olako.

UVOD

,,Svakog dana sve smo dalji od ratnih iskušenja, svakog dana sve je manje onih koji su bili svedoci velikih napora i herojskih podviga palih junaka. Neumitna sudbina će ih postepeno odneti sve; zaboraviće se ovo svetlo doba, ove velike i nesebične žrtve. A većeg greha od toga nema!“

(proglas o podizanju spomenika Palim Šumadincima)

Do sada nije postojao prikladan rad koji se bavio životom i delom Miloja Pavlovića, zapamćene i zapažene ličnosti čije se ime uvek vezuje za herojsko delanje prilikom ratnog zločina koji su Nemci počinili u Kragujevcu 21. oktobra u Šumaricama. Kada je reč o Pavloviću, postoji samo po koja reč o tome da je bio streljan, proglašen za narodnog heroja, da je bio profesor i direktor u više navrata, što i jeste tačno. No, njegova ličnost je izvrtana zarad dobijanja na ugledu komunističkog društva, samo jedan od primera za to jeste tvrdnja ,,da je bio komunista i rodoljub jugoslovenskog komunističkog naroda“ . O Pavloviću nikada nije govoreno kao demokrati, pedagogu i društveno angažovanoj osobi. Rad nastoji da prikaže Pavlovićevo biće u celini, s dokumentima koji ranije nisu bili dostupni široj javnosti.

Izvor/ Saznaj više: glassumadije.rs